‘स्टार्टअप्स’साठी १० हजार कोटींचा निधी

देशातील स्टार्टअप्स ना मोठी चालना मिळणार आहे. केंद्र सरकारने ‘फंड ऑफ फंड्स २.०’ नावाची नवी योजना आणली आहे. या योजनेअंतर्गत दहा हजार कोटी रुपये स्टार्टअप्ससाठी उपलब्ध होणार आहेत. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या अध्यक्षतेखाली झालेल्या मंत्रिमंडळाच्या बैठकीत हा महत्त्वाचा निर्णय घेण्यात आला. हा पैसा विशेषतः ‘डीप-टेक’ (खोलवरचे तंत्रज्ञान), नवीन उत्पादनं बनवणारे स्टार्टअप्स आणि सुरुवातीच्या टप्प्यात असलेले उद्योग यांना मदत करण्यासाठी वापरला जाईल. २०१६ मध्ये ‘स्टार्टअप इंडिया’ अंतर्गत पहिली अशीच योजना सुरू झाली होती. ती यशस्वी झाल्यानंतर आता हा दुसरा टप्पा २०२६-२७ पर्यंत लागू केला जाईल. या नव्या योजनेत देशातच भांडवल उभारण्यावर जास्त भर दिला जाईल.

जेव्हा २०१६ मध्ये ‘स्टार्टअप इंडिया’ सुरू झालं होतं, तेव्हा फक्त पाचशे स्टार्टअप्स होते. आज त्यांची संख्या दोन लाखांपेक्षा जास्त झाली आहे. विशेष म्हणजे, २०२५ मध्ये तब्बल ४९,४०० नवीन स्टार्टअप्सची नोंदणी झाली. सध्या भारतात सुमारे शंभर ‘युनिकॉर्न’ कंपन्या आहेत. ‘युनिकॉर्न’ म्हणजे अशा कंपन्या ज्यांचं मूल्य १ अब्ज डॉलरपेक्षा जास्त आहे. या नवीन निधीमुळे चांगल्या कल्पनांना पैशांची मदत मिळेल आणि पैशांच्या कमतरतेमुळे प्रकल्प बंद पडणार नाहीत. ज्यांना जास्त काळ भांडवलाची गरज आहे, अशा अत्याधुनिक तंत्रज्ञान आणि नवीन उत्पादनं बनवणाऱ्या क्षेत्रांना यात प्राधान्य दिलं जाईल. फक्त मोठ्या शहरांमध्येच नाही, तर देशाच्या कानाकोपऱ्यातील छोट्या शहरांमधील स्टार्टअप्सनाही प्रोत्साहन दिलं जाईल, जेणेकरून नवनवीन प्रयोग सर्वत्र होतील.

सरकारने अलीकडेच स्टार्टअप्ससाठीचे नियमही बदलले आहेत. आता स्टार्टअप्सची वार्षिक उलाढाल शंभर कोटींवरून वाढवून दोनशे कोटी रुपये केली आहे. या नवीन ‘फंड ऑफ फंड्स २.०’ वर लक्ष ठेवण्यासाठी एक खास समिती नेमली जाईल. ही समिती वेळोवेळी मार्गदर्शन करेल आणि योजनेला योग्य दिशा देईल.

पहिल्या टप्प्यात दहा हजार कोटी रुपये १४५ ‘अल्टरनेटिव्ह इन्व्हेस्टमेंट फंड्स’ मध्ये गुंतवले होते. यातून देशातील १,३७० हून अधिक स्टार्टअप्सना २५,५०० कोटी रुपयांची गुंतवणूक मिळाली. यामध्ये शेती, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI), रोबोटिक्स, ‘स्पेस टेक’ (अंतराळ तंत्रज्ञान), बायोटेक्नॉलॉजी, आरोग्य आणि ई-कॉमर्स अशा अनेक क्षेत्रांचा समावेश आहे. या नव्या योजनेमुळे स्टार्टअप्सना आर्थिक बळ मिळेल आणि ते अधिक वेगाने प्रगती करू शकतील.