कच्च्या तेलाचा भडका

अमेरिकेने आणि इस्रायलने इराणवर केलेल्या हल्ल्यांमुळे तसेच होर्मुझ सामुद्रधुनीत तेलवाहू जहाजांची कोंडी झाल्यामुळे आखाती देशांनी कच्च्या तेलाच्या उत्पादनात कपात केली आहे. याचा एकत्रित परिणाम म्हणून आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाच्या किमती १२० डॉलर प्रतिपिंपपर्यंत पोहोचल्या. मात्र, या परिस्थितीतही भारतात इंधन दरवाढ होणार नसल्याची ग्वाही केंद्र सरकारने दिली आहे. इराणचे नेते खामेनी यांची निवड जाहीर झाल्यानंतर इराणने इस्रायल आणि आखाती देशांवरील हल्ले तीव्र केले आहेत, तर दुसरीकडे इस्रायल आणि अमेरिकेनेही इराण आणि लेबनॉनवर हल्ले सुरूच ठेवले आहेत. अमेरिका-इस्रायलच्या इराणवरील संयुक्त कारवाईला दहा दिवस उलटूनही कोणीही माघार घेण्याच्या तयारीत नाही. इराणच्या तेलविहिरींना इस्रायलने लक्ष्य केले आणि बहरिनच्या निःक्षारीकरण प्रकल्पावर इराणने हल्ला केल्याने परिस्थिती आणखी चिघळली आहे. इराक, कुवेत आणि संयुक्त अरब अमिरात यांसारख्या प्रमुख तेल उत्पादक देशांनी कच्च्या तेलाच्या उत्पादनात कपात करण्याचा निर्णय घेतला आहे. बहरिनच्या एका प्रमुख तेल उत्पादक कंपनीने तर तेलवाहतूक थांबवली आहे. होर्मुझ सामुद्रधुनीतून तेलवाहू जहाजांची वाहतूक मंदावल्याने कच्च्या तेलाच्या किमती भडकल्या आहेत. अमेरिकेत सोमवारी कच्च्या तेलाच्या किमती ११९.५० डॉलर प्रतिपिंपपर्यंत पोहोचल्या होत्या, पण नंतर त्या १०६ डॉलरवर स्थिरावल्या. तज्ज्ञांच्या मते, तेलाच्या किमती १०० डॉलर किंवा त्याहून अधिक राहिल्यास जागतिक अर्थव्यवस्थेवर वाईट परिणाम होऊ शकतो.

केंद्र सरकारने स्पष्ट केले आहे की, कच्च्या तेलाच्या किमती १३० डॉलर प्रतिपिंप या पातळीवर जाईपर्यंत देशांतर्गत डिझेलच्या किमती वाढण्याची शक्यता नाही. तेलाच्या किमती १०० डॉलरच्या आसपास राहतील अशी अपेक्षा आहे. भारताने कच्च्या तेलाची आयात वाढवली आहे आणि हवाई वाहतुकीसाठी लागणाऱ्या इंधनाचा पुरेसा साठा देशात उपलब्ध आहे. औद्योगिकदृष्ट्या प्रगत असलेल्या अमेरिका, जर्मनी, फ्रान्स, रशिया, इंग्लंड, जपान आणि इटली या सात देशांनी त्यांच्याकडील राखीव तेलसाठे वापरात काढण्याची शक्यता वर्तवली जात होती. मात्र, अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी देशात पुरेसे कच्चे तेल उपलब्ध असल्याने राखीव साठे वापरण्याची गरज नसल्याचे स्पष्ट केले आहे.

अमेरिकेचे ऊर्जामंत्री ख्रिस राइट यांनी सोमवारी स्पष्ट केले की, रशियाची कच्च्या तेलाची अनेक जहाजे समुद्रात अडकली होती. त्यामुळे ती जहाजे भारतीय बंदरांकडे वळवून तेथील कंपन्यांना त्या तेलाचे शुद्धीकरण करण्यास सांगण्यात आले आहे. यामुळे तेलपुरवठा साखळीत थोडी सुधारणा होईल, या उद्देशाने भारताला रशियाकडून तेल खरेदीचा आग्रह धरला आहे. अन्यथा, अमेरिकेच्या रशिया धोरणात कोणताही बदल झालेला नाही.

या सर्व घडामोडींचा परिणाम शेअर बाजारावरही दिसून आला. मुंबई शेअर बाजाराचा (बीएसई) सेन्सेक्स १,३५२.७४ अंकांनी कोसळून ७७,५६६.१६ वर बंद झाला. व्यवहारादरम्यान तो २,४९४.३५ अंकांनी घसरून ७६,४२४.५५ पर्यंत खाली आला होता. बीएसईवर सूचीबद्ध कंपन्यांपैकी ३,३७९ कंपन्यांच्या समभागांमध्ये घसरण झाली, तर ९७२ कंपन्यांचे समभाग वधारले. राष्ट्रीय शेअर बाजाराचा (एनएसई) निफ्टी ४२२.४० अंकांनी घसरून २४,०२८.०५ वर बंद झाला.