‘धूळ’वड

होळीच्या दुसऱ्या दिवशी सकाळी एका व्यक्तीला लहानपणीचे दिवस आठवले. होळीच्या राखेचा अनुभव घेत असतानाच, शहरात सुरू असलेल्या विकासकामांच्या नावाखाली होणाऱ्या खोदकामामुळे आणि रस्त्यांच्या दुर्दशेमुळे त्याला प्रचंड त्रास झाला. या सर्व प्रकारामुळे शहरात वर्षभर धुळीचे साम्राज्य कसे असते, यावर त्याने मार्मिक भाष्य केले.

होळीचा सण संपल्यानंतर दुसऱ्या दिवशी सकाळी उठल्यावर लेखकाला लहानपणीची आठवण झाली. होळीच्या राखेमध्ये लहानपणी हरवलेले पैसे शोधण्याचा अनुभव त्यांना आठवला. आज मात्र होळीच्या राखेमध्ये काहीही सापडले नाही, पण खिशातून पडलेला एक रुपया त्यांना मिळाला. 'रुपया आहे, पडणारच' असे म्हणत त्यांनी सवयीने होळीची राख अंगाला लावली. ही प्रथा म्हणून केली, विरक्ती म्हणून नाही. त्यानंतर 'झटकून टाक ती राख, पेटू दे आग नव्याने आता' हे गाणे स्मार्टफोनवर लावत ते घरी आले आणि अंघोळ करून स्वच्छ कपडे घातले. चाळिशीतला चष्मा डोळ्यांवर सरकवून ते सोसायटीच्या खाली आले.

सोसायटीच्या खाली येताच त्यांना किल्ल्याच्या बाजूस खंदक खणल्यासारखे दिसले. हे पाहून त्यांना वाटले की युद्ध सुरू झाले आहे की काय. पण नंतर त्यांना कळले की हे मिसाइलचे नाही, तर 'विकासकामांचे खड्डे' होते. कशीबशी आपली दुचाकी काढून ते थोडे पुढे गेले, तर गेल्या महिन्यातच डांबर टाकलेला रस्ता रात्रीतून फोडलेला दिसला. हे काम करणारा डॉक्टर बाजूलाच आपला लोखंडी पंजा घेऊन उभा होता. या 'ऑपरेशन'मधील काही धूळ अंगावर घेऊन ते पुढे सरकले.

सिग्नलवर आणखी खोदकामांनी त्यांचा रस्ता अडवला. हे पाहून त्यांना पुस्तकात वाचलेले 'हडप्पा, मोहेंजोदडो' आठवले. या निमित्ताने जमिनीखालील धूळ बऱ्याच दिवसांनी बाहेरची हवा पाहत होती. हवेत तरंगणारे धुळीचे कण त्यांच्या अंगावर आले. पांढऱ्या शुभ्र कपड्यांवर विकासकामांचे हे 'अच्छे दाग' घेऊन ते पुढे जात होते.

मागील पावसाळ्यात रस्त्याशी बंडखोरी करून पाण्याबरोबर पळून गेलेल्या डांबराच्या जागी दगड-मातीची मलमपट्टी करण्यात आली होती. ते एकजीव होण्यासाठी त्यावर कच टाकलेली होती. सर्वत्र कच होती आणि मध्ये मध्ये डांबराचे ठिगळ होते. त्यावरून त्यांची दुचाकी घसरता घसरता वाचली. गाडी सावरत असतानाच मागून राख भरलेला टिप्पर वेगाने पुढे निघून गेला. त्या टिप्परने कच, धूळ आणि राख एकाच वेळी त्यांच्या अंगावर उधळली. या त्रिचूर्णात ते नखशिखांत माखून गेले. त्यांच्या तोंडातून एक शब्द बाहेर पडला, पण ऐकायला कोणी नव्हते.

त्यांनी विचार केला की, ही तर शहरवासीयांसाठी प्रशासनाने केलेली 'धूळ'वडीची व्यवस्था आहे. फक्त ही व्यवस्था वर्षभर सुरू असते, इतकेच!