तंत्रज्ञानामुळे प्रेम संबंधांत कसे बदल होतात? डेटिंग अॅप्सचा प्रभाव समझा.

आजकाल तंत्रज्ञानामुळे नात्यांकडे बघण्याचा आणि त्यात गुंतण्याचा आपला दृष्टिकोन बदलत चालला आहे. डेटिंग ॲप्सचा वापर दिवसेंदिवस वाढत आहे. यामुळे मिलेनियल्सना ( Millennials ) वाटतं की नात्यांची संकल्पना हळूहळू बदलत आहे आणि भविष्यात नाती अशीच असतील. एका डेटिंग ॲपच्या सर्वेक्षणात, मिलेनियल्सनी नात्यांच्या भविष्याबद्दल आपले विचार मांडले आहेत. QuackQuack या डेटिंग ॲपचे संस्थापक आणि सीईओ, रवी मित्तल यांनी सांगितले की, "आजकाल 5 पैकी 4 डेटर्स स्वतःला अधिक चांगल्या प्रकारे ओळखतात आणि त्यांच्या प्राथमिकता बदलल्या आहेत. ते लग्नाच्या विरोधात नाहीत किंवा वचनबद्धतेच्या ( commitment ) विरोधातही नाहीत. त्यांना फक्त समाजाच्या नियमांनुसार किंवा वेळेनुसार चालण्याऐवजी, जे त्यांच्यासाठी योग्य आहे ते निवडण्याचे स्वातंत्र्य हवे आहे."

लग्नाकडे आता एक पर्याय म्हणून पाहिले जात आहे. मेट्रो शहरांमधील आणि उपनगरांमधील 28 वर्षांवरील 39% पेक्षा जास्त लोकांचे मत आहे की लग्न हे आयुष्यातील एक महत्त्वाचे टप्पे (life milestone) राहिलेले नाही, तर तो एक ऐच्छिक (optional) पर्याय बनला आहे. व्हर्च्युअल डेटिंग ( virtual dating ) वाढणे हे याचं उत्तम उदाहरण आहे. यातून हे सिद्ध होतं की लोक एकमेकांवर प्रेम करू शकतात, मग त्यांच्यात कितीही अंतर असो किंवा परिस्थिती कशीही असो. मेट्रो शहरांमधील 4 पैकी 2 महिला युजर्सनी सांगितले की, हे बदलत्या सामाजिक-आर्थिक परिस्थिती आणि आधुनिक जीवनशैलीला दिलेला प्रतिसाद आहे. आता वचनबद्धतेसाठी (commitment) प्रत्यक्ष भेटण्याची किंवा कागदावर सही करण्याची गरज राहिलेली नाही. 29 वर्षांचे अविनाश म्हणतात, "माझ्यासाठी लग्न हे अंतिम ध्येय नाही. मी माझ्या डेटिंग प्रोफाइलमध्ये हे स्पष्टपणे नमूद केले आहे. माझ्यासाठी खरी जवळीक (real connection) आणि पूर्ण वचनबद्धता (absolute commitment) महत्त्वाची आहे. आणि लोकांना वाटतं त्याउलट, लग्न केल्याने आपोआप हे मिळतंच असं नाही."

तंत्रज्ञानामुळे डेटिंग अधिक सोपे झाले आहे. अनेकांना वाटतं की तंत्रज्ञान नात्यांना वरवरचं बनवतं, पण तसं नाहीये. 22 ते 29 वयोगटातील 28% डेटर्सनी सांगितले की, तंत्रज्ञान प्रेमाला अधिक सुलभ बनवत आहे. यामुळे भौगोलिक अंतर किंवा आर्थिक अडचणींचा अडथळा येत नाही. ऑनलाइन प्लॅटफॉर्मवर कोणालातरी भेटण्याबद्दलचा संकोच (stigma) आता कमी होत चालला आहे आणि लवकरच हे 'नवीन सामान्य' (new normal) बनेल. 29 वर्षांच्या आलिया, ज्या एक दंतवैद्य (dentist) आहेत, त्या सांगतात, "मी स्वतःचा दवाखाना सुरू केल्यानंतर मला जाणवलं की आयुष्य किती वेगाने धावतं आणि माझ्याकडे कोणाला भेटण्यासाठी किंवा सामाजिकरित्या मिसळण्यासाठी फारसा वेळ उरत नाही. अशा वेळी ऑनलाइन डेटिंग हाच एकमेव मार्ग होता. जर तुम्हाला गंभीर नातं शोधायचं असेल, तर हे आश्चर्यकारकपणे खोल आणि अर्थपूर्ण असू शकतं. मला वाटतं की जेव्हा लोकांकडे स्वतःसाठी वेळ नसतो, तेव्हा ते ऑनलाइन प्लॅटफॉर्मचा वापर करतात."

आत्म-जागरूकता (Self-awareness) हे प्रेमाचं नवीन रूप आहे. डेटिंग ॲप्स तुम्हाला कदाचित 'तो एक' (the one) शोधून देणार नाहीत, पण ते तुम्हाला स्वतःला ओळखायला नक्कीच मदत करतात. 10 पैकी 6 प्रतिसादकर्त्यांनी सांगितले की, प्रत्येक न जुळलेला मॅच त्यांना काहीतरी नवीन शिकवतो. काय करावं आणि काय करू नये, याबद्दलची माहिती मिळते. सर्वात महत्त्वाचं म्हणजे, त्यांना त्यांच्या आवडीनिवडी आणि न सोडता येणाऱ्या गोष्टी (non-negotiables) समजतात. 25 ते 35 वयोगटातील 23% डेटिंग ॲप युजर्सनी सांगितले की, कोणत्याही ॲपवर पाच महिन्यांपेक्षा जास्त काळ घालवल्याने आणि वेगवेगळ्या लोकांशी बोलल्याने, अनेक दृष्टिकोन समोर येतात आणि त्यामुळे व्यक्ती अधिक आत्म-जागरूक बनते. बंगळूरुमधील 27 वर्षीय मार्केटिंग स्पेशलिस्ट, ॲडविक (Advik) म्हणतात, "तुम्ही लोकांशी चांगलं बोलायला शिकता, स्वतःबद्दल अशा नवीन गोष्टी शिकता ज्या तुम्हाला किंवा तुमच्या आयुष्यात कायम असलेल्या लोकांना कधीच दिसल्या नाहीत. खरं तर, ऑनलाइन लोकांशी संवाद साधल्याने भूतकाळातील वाईट अनुभव (past traumas) बरे होण्यास मदत होते, कारण तुम्ही त्यांचे दुःख आणि बरे होण्याच्या कथा ऐकता."