वृक्षवल्लींचे सोयरे नि संवाद

झाडांनाही भावना असतात, त्यांना वेदना होतात आणि ते एकमेकांशी संवाद साधतात, असे सुरेश पाटणकर यांनी त्यांच्या संशोधनातून सांगितले आहे. झाडांना स्मरणशक्ती असते, ते रंग पाहू शकतात आणि मित्रत्वाचे नातेही जपू शकतात. जमिनीखालील मुळांच्या माध्यमातून झाडे एकमेकांना जोडलेली असतात आणि एका झाडाला त्रास झाल्यास त्याचा परिणाम दुसऱ्या झाडावरही होतो. झाडे गंध, वास आणि विद्युत लहरींच्या माध्यमातून संवाद साधतात. मुळांवर संकट आल्यास झाडे पानांमधून गंधित द्रव्ये सोडून धोक्याची सूचना देतात. कीटकांना दूर ठेवण्यासाठी ती विषारी द्रव्येही सोडतात. बुरशीच्या मदतीने झाडे इंटरनेटच्या फायबर ऑप्टिक केबलप्रमाणे संदेश पाठवतात. यावर अजून संशोधन व्हायचे आहे, पण जर झाडे 'मी सुखी आहे' असा संदेश देऊ शकली, तर आपला आनंद नक्कीच वाढेल.

झाडे केवळ सजीव नाहीत, तर त्यांच्यात भावना आणि संवेदनाही आहेत. त्यांना यातना होतात, जसे आपल्याला होतात. आपल्या प्रजातींशी ते बोलतात, संवाद साधतात. झाडांना स्मरणशक्ती असते आणि ते रंगही पाहू शकतात. विशेष म्हणजे, झाडे एकमेकांशी मित्रांप्रमाणे वागतात. एका झाडाला दुसऱ्या झाडाचा प्रकाश ओरबाडून घ्यायचा नसतो. जमिनीखाली त्यांची मुळे एकमेकांना घट्ट धरून ठेवतात. जर एक झाड आजारी पडले, तर शेजारचे झाडही फार काळ टिकू शकत नाही.

झाडांचा संवाद हा गंध, वास आणि द्रव्यांच्या माध्यमातून होतो. त्यांच्या मुळांवर काही संकट आले, तर झाडाला लगेच कळते. मग ती पानांमधून एक खास गंधित सुरक्षा द्रव्य सोडतात. नको असलेले कीटक दूर पळवण्यासाठी झाडे विषारी द्रव्ये सोडून स्वतःचे रक्षण करतात. झाडे इलेक्ट्रिक इम्प्ल्सचाही वापर करतात. बुरशीच्या मदतीने ती एकमेकांना संदेश पाठवतात, जणू काही इंटरनेटच्या फायबर ऑप्टिक केबलप्रमाणे. थोडक्यात, गंध, दृष्टी आणि विद्युत प्रवाह यातून झाडे एकमेकांशी बोलतात.

या विषयावर अजून खूप संशोधन व्हायचे आहे. पण जर एखाद्या झाडाने गंधाच्या रूपात 'मी पुष्कळ सुखी आहे' असे सांगितले आणि आपल्याला ते समजले, तर आपला आनंद दुप्पट होईल. त्यासाठी अधिक संशोधनाची गरज आहे. काही पक्षी आणि कीटक झाडांच्या फांद्यांना छिद्र पाडून रस पितात, पण झाडे हे सहन करतात. त्रासदायक कीटकांना दूर ठेवण्यासाठी झाडे भक्षकांना आमंत्रण देण्यासाठी गंधाचा वापर करतात. हा झाडांच्या बोलीचाच एक प्रकार आहे.

झाडांची बुरशीसोबतची मैत्री खूप घट्ट असते. बुरशी त्यांच्या आयुष्यात महत्त्वाची भूमिका बजावते. बुरशी झाडांना आरोग्य सेवाही पुरवते. ती झाडांमधील त्रासदायक जंतूंना दूर ठेवते आणि नको असलेल्या कीटकांना झाडांपासून लांब ठेवते. जंगलातील मातीतील सूक्ष्मजीवही झाडांच्या संपूर्ण आयुष्यात त्यांना मदत करत असतात. यावर अधिक संशोधन झाल्यास जंगलतोड कुठे करावी आणि कुठे करू नये, याबाबतचे धोरण ठरवणे सोपे होईल.