आपल्या हसण्यामध्ये दृष्टीसाठी विश्वास आणि आरोग्याचे गुपित

TOI.in•

तुमचं सुंदर हास्य तुमच्या संपूर्ण शरीराच्या आरोग्याचं प्रवेशद्वार आहे. दात आणि हिरड्यांची काळजी घेणं हे केवळ दिसण्यापुरतं मर्यादित नाही. तोंडातील बॅक्टेरियाचं असंतुलन आणि हिरड्यांमधील सूज याचा परिणाम हृदयापासून मेंदूपर्यंत होतो. त्यामुळे, तोंडी आरोग्याकडे लक्ष देणं दीर्घायुष्यासाठी आवश्यक आहे. रोजच्या पाच सोप्या सवयी लावून तुम्ही निरोगी राहू शकता.

the secret of your smiles health care for your teeth and confidence
तुमच्या सुंदर हास्यामागे दडलंय संपूर्ण शरीराचं आरोग्य! दात आणि हिरड्यांची काळजी घेणं म्हणजे फक्त दिसणं चांगलं ठेवणं नाही, तर ते तुमच्या संपूर्ण शरीराच्या आरोग्याचं प्रवेशद्वार आहे. दुबईतील बायोलॉजिकल डेंटिस्ट डॉ. डेव्हिड रोझे यांनी 'वोग अरेबिया'ला दिलेल्या मुलाखतीत सांगितलं की, "तोंड हे आपल्या शरीराचं प्रवेशद्वार आहे. ते थेट आपल्या मेंदूशी, रक्ताशी, श्वासाशी आणि पचनाशी जोडलेलं आहे. इथे जे काही घडतं, त्याचा परिणाम सगळीकडे होतो." ते पुढे म्हणाले, "सूजलेल्या तोंडाने तुमचं वय लवकर वाढतं." अनेकदा आपण तोंडाच्या स्वच्छतेला फक्त कॉस्मेटिक (दिसण्यापुरती) गोष्ट मानतो, जसं की चमकदार दात, ताजी श्वास आणि योग्य टूथपेस्ट. पण विज्ञान आता हे चित्र बदलत आहे. तुमचं तोंड केवळ आत्मविश्वासाचं प्रतिबिंब नाही, तर ते संपूर्ण शरीराच्या आरोग्याचं प्रवेशद्वार आहे. अनेक संशोधनांमधून हे सिद्ध झालं आहे की हिरड्यांमधील सूज, तोंडातील बॅक्टेरियाचं असंतुलन आणि दातांमधील विषारी घटक तुमच्या हृदयापासून ते मेंदूपर्यंत सगळ्या गोष्टींवर परिणाम करू शकतात. याचा अर्थ, जे तुमच्या तोंडात घडतं, ते तिथेच थांबत नाही. आतून बाहेरून दीर्घायुष्यासाठी या पाच सोप्या सवयी लावा.

तुमच्या हृदयाची काळजी घेताय, तशीच दात आणि हिरड्यांची काळजी घ्या. अमेरिकन हार्ट असोसिएशनच्या २०२४ च्या अहवालानुसार, निरोगी हिरड्या असलेल्या लोकांना हृदयविकाराचा धोका २०% कमी असतो, ज्यांना हिरड्यांमध्ये तीव्र सूज किंवा पेरियोडोंटायटिस ( हिरड्यांचा आजार ) आहे. सूजलेल्या हिरड्यांमध्ये वाढणारे बॅक्टेरिया रक्ताभिसरणात प्रवेश करू शकतात आणि धमन्यांना नुकसान पोहोचवणारी सूज निर्माण करू शकतात. त्यामुळे, दिवसातून दोनदा हलक्या हातांनी दात घासा, रोज रात्री फ्लॉस करा आणि दातांच्या नियमित तपासण्या चुकवू नका. तुम्ही केवळ दातांचं नाही, तर तुमच्या हृदय व रक्तवाहिन्यांसंबंधी प्रणालीचंही संरक्षण करत आहात.
तुमच्या तोंडातील सूक्ष्मजीवांना (microbiome) आधार द्या. जसं आपल्या आतड्यांमध्ये एक खास इकोसिस्टम (सूक्ष्मजीवांचं जाळं) असतं, तसंच आपल्या तोंडातही असतं. 'नेचर कम्युनिकेशन्स'मध्ये २०२२ साली प्रकाशित झालेल्या एका अभ्यासात असं दिसून आलं आहे की, तोंडातील सूक्ष्मजीवांचं असंतुलन चयापचय (metabolic) आणि आकलनशक्तीशी संबंधित (cognitive) विकारांशी जोडलेलं आहे. त्यामुळे, अँटीसेप्टिक माउथवॉशचा अतिवापर टाळा, कारण ते चांगले बॅक्टेरियाही मारतात. त्याऐवजी, पौष्टिक आहारावर लक्ष केंद्रित करा. पालेभाज्या, सुका मेवा आणि प्रोबायोटिक पदार्थ खा. भरपूर पाणी प्या, जेणेकरून तुमची लाळ, जी शरीराची नैसर्गिक संरक्षण यंत्रणा आहे, ती आपलं काम करू शकेल.

बायोकॉम्पॅटिबल (शरीराला अनुकूल) काळजी निवडा. दातांचे फिलिंग्ज असोत किंवा टूथपेस्टचे घटक, जे काही तुम्ही तोंडात टाकता, ते महत्त्वाचं आहे. 'एन्व्हायर्नमेंटल रिसर्च'मध्ये २०२३ साली प्रकाशित झालेल्या संशोधनात असं दिसून आलं आहे की, काही जड धातू आणि दातांमधील विषारी घटकांच्या संपर्कात आल्याने शरीरात कमी-श्रेणीची सूज येऊ शकते, ज्यामुळे पेशींच्या पातळीवर वृद्धत्वाची प्रक्रिया वेगवान होते. त्यामुळे, शक्य असल्यास फ्लोराईड-मुक्त किंवा बायोकॉम्पॅटिबल टूथपेस्ट वापरा. तुमच्या दंतवैद्यांशी कमी विषारी दातांच्या साहित्याबद्दल बोला, विशेषतः जर तुम्हाला ऍलर्जी किंवा दीर्घकाळ चालणारी सूज असेल.

जीभ स्वच्छ करण्याची सवय रोज लावा. हे जुन्या काळी केलं जायचं, पण आधुनिक विज्ञान याला दुजोरा देतं. 'जर्नल ऑफ क्लिनिकल पेरियोडोंटोलॉजी'मध्ये २०२१ साली प्रकाशित झालेल्या अभ्यासात असं आढळलं आहे की, जीभ खरवडल्याने (tongue scraping) बॅक्टेरियाचं प्रमाण लक्षणीयरीत्या कमी होतं आणि चव घेण्याची क्षमता व तोंडाच्या आरोग्याचे इतर मापदंड सुधारतात. त्यामुळे, रोज सकाळी दात घासण्यापूर्वी एक हलका स्टेनलेस स्टीलचा टंग स्क्रॅपर (जीभ खरवडायचं यंत्र) वापरा. यामुळे तोंडातील बायोफिल्म (जीवाणूंचा थर) निघून जाईल आणि शरीराची नैसर्गिक डिटॉक्स प्रणाली सुधारेल.

तोंडी काळजीला तणाव कमी करण्याचा उपाय समजा. तणावामुळे, विशेषतः दीर्घकाळ चालणाऱ्या तणावामुळे, शरीरातील सूज वाढते, ज्यात तोंडातील सूजही समाविष्ट आहे. 'फ्रंटियर्स इन इम्युनोलॉजी'मध्ये २०२० साली प्रकाशित झालेल्या अभ्यासात असं दिसून आलं आहे की, तणावाचे हार्मोन्स थेट हिरड्यांमधील रोगप्रतिकारशक्ती कमकुवत करतात, ज्यामुळे वृद्धत्वाची प्रक्रिया वेगवान होते. त्यामुळे, रात्री दात घासताना थोडा वेळ ध्यान करा. शांत व्हा, श्वास घ्या आणि त्या पाच मिनिटांना एका शांत विधीसारखं (ritual) करा. तणाव कमी म्हणजे सूज कमी होणं. हे दीर्घायुष्याचं विज्ञान आहे आणि स्वतःची काळजी घेण्याचा एक मार्गही आहे.

थोडक्यात सांगायचं तर, तुमचा टूथब्रश कदाचित वेलनेस टूल (आरोग्य साधनाचा) सारखा दिसत नसेल, पण तो तुमच्या मालकीच्या सर्वात शक्तिशाली साधनांपैकी एक असू शकतो. शांत तोंड म्हणजे शांत शरीर. यामुळे शरीरातील सूज कमी होते, रोगप्रतिकारशक्ती सुधारते आणि वृद्धत्वाची प्रक्रिया मंदावते. दीर्घायुष्य नेहमीच जिम किंवा स्पा मध्ये सुरू होत नाही; कधीकधी ते बाथरूमच्या सिंकपाशीच सुरू होतं.

(टीप: या लेखात दिलेली माहिती केवळ शैक्षणिक हेतूसाठी आहे आणि वैद्यकीय सल्ला म्हणून घेऊ नये. कोणताही नवीन औषधोपचार सुरू करण्यापूर्वी, आहारातील बदल करण्यापूर्वी किंवा सप्लिमेंट्स घेण्यापूर्वी नेहमी पात्र आरोग्य व्यावसायिकांचा सल्ला घ्या.)