‘काळ्यानिळ्या रेषा’ला साहित्य अकादमी

साहित्य अकादमीने यंदाचे वार्षिक पुरस्कार जाहीर केले आहेत, पण ही घोषणा नेहमीप्रमाणे पत्रकार परिषदेत न होता समाजमाध्यमांवरून करण्यात आली. विशेष म्हणजे, गेल्या वर्षीही ऐनवेळी पत्रकार परिषद रद्द करण्यात आली होती. अकादमीचे सचिव के. एस. राव यांच्या निवृत्तीनंतर नवीन सचिव रुजू झाल्यावर सरकारच्या थेट हस्तक्षेपाने हा प्रकार घडल्याचा आरोप त्यावेळी झाला होता. यंदाही ही घोषणा समाजमाध्यमांवरून होण्याची ही पहिलीच वेळ आहे, असे सांगितले जात आहे.

साहित्य अकादमी दरवर्षी नोव्हेंबरमध्ये आपल्या सर्वोच्च कार्यकारी मंडळाची बैठक घेते आणि त्यानंतर वार्षिक पुरस्कार विजेत्यांची घोषणा करते. मात्र, मागच्या वर्षी पत्रकार परिषद शेवटच्या क्षणी रद्द करून पत्रकारांना परत पाठवण्यात आले होते. अकादमीचे सचिव के. एस. राव यांच्या निवृत्तीनंतर संस्कृती मंत्रालयातून नवीन सचिव आल्यावर पहिल्याच वर्षी सरकारच्या थेट हस्तक्षेपामुळे हा लाजिरवाणा प्रसंग ओढवला, असा आरोप त्यावेळी करण्यात आला होता.

यावर्षीच्या पुरस्कारांमध्ये कादंबरीसाठी आसामी भाषेतील 'काडी खेलर साधू'साठी देबब्रत दास, बोडो भाषेतील 'मोन्से गॅथोन'साठी सहयासुली ब्रह्मा, इंग्रजीतील 'क्रिमसन स्प्रिंग'साठी नवतेज सरना आणि मल्याळम भाषेतील 'मायामनुष्यर'साठी एन. प्रभाकरन यांना पुरस्कार मिळाले आहेत.

कथासंग्रह विभागात कन्नड भाषेतील 'दादा सेरीसू तांडे'साठी अमरेश नुगाडोनी, मणिपुरी भाषेतील 'कंगलमद्रिब इफुट'साठी हाओबाम नलिनी, पंजाबी भाषेतील 'सेफ्टी किट'साठी भारखामा, राजस्थानी भाषेतील 'जिंदर'साठी जितेंद्र कुमार सोनी उर्फ जिंदर आणि संथाली भाषेतील 'मिड बिरना चेन्ने साओन इनग सगाई'साठी सुमित्रा सोरेन यांना गौरवण्यात आले आहे.

इतर पुरस्कार विजेत्यांमध्ये डोगरी भाषेतील 'ठाकूर’ सत्साई'साठी खजूरसिंह ‘ठाकूर’, गुजराती भाषेतील 'भट्टखडकी'साठी योगेश वैद्य, काश्मिरी भाषेतील 'नजदवनेकी पोट अलाव'साठी अली शैदा, ओडिया भाषेतील 'पदपुराण'साठी गिरिजाकुमार आणि ब्रह्मसिंहराजे, संस्कृत भाषेतील 'महामहोपाध्याय साधू भद्रेशदास'साठी अनिमेश, तेलुगू भाषेतील 'नंदिनी सिद्धारेड्डी' आणि उर्दू भाषेतील 'द जर्नी कंटिन्यू'साठी प्रीतपाल सिंग बेताब यांचा समावेश आहे.

निबंधसंग्रह विभागात कोंकणी भाषेतील 'काव्येरू रूपण आनी रूपकण' आणि नेपाळी भाषेतील 'नेपाळी पारंपरिक संस्कृती आणि सभ्यता को धुकुटी'साठी प्रकाश भट्टराई यांना पुरस्कार मिळाला आहे. साहित्यिक टीका विभागात तमिळ भाषेतील 'तमिळ सिरुकथायिन थदंगल'साठी सा. तमिळसेल्वन यांना सन्मानित करण्यात आले आहे. संस्मरण विभागात हिंदी भाषेतील 'जीते जी अलाहाबाद'साठी ममता कालिया आणि मैथिली भाषेतील 'धात्री पट सं गम'साठी महेंद्र यांना पुरस्कार जाहीर झाले आहेत.