शिक आणि भानगडी हे जणू समीकरण बनते की काय, अशी भीती सध्या वाटते आहे. बहुचर्चित अशोक खरात, रवींद्र एरंडे प्रकरण, म्हाडा घोटाळा आणि पाठोपाठ घडलेल्या टीसीएस कंपनीतील महिला अत्याचार व कथित धर्मांतराचा प्रकार उघड झाल्याने नाशिकच्या अब्रूवरच शिंतोडे उडाले आहेत; ज्यामुळे येथील हरेक गोष्टीकडे पाहण्याचा बाहेरच्यांचा दृष्टिकोन बदलल्यास आश्चर्य वाटायला नको. याच मालिकेत त्र्यंबकेश्वर येथील देवदर्शनाचा काळाबाजार समोर आल्याने ‘आता हे काय नवीन’ म्हणत अनेकांनी कपाळावर हात मारून घेतला. सिंहस्थाच्या विकासकामांत नगरसेवकांनी टक्केवारी मागण्याचे, त्यासाठी कंत्राटदारांना धमकावण्याचे प्रकरण ताजे असतानाच, हा नवा उपदव्याप उजेडात आला.
वास्तविक, देवाच्या दारात भाविकाला मारहाणीचा ‘प्रसाद’ मिळत असेल, तर असा भक्त पुन्हा त्या देवालयाची पायरी चढेल का, असा सवाल उपस्थित करून तीर्थक्षेत्र त्र्यंबकेश्वर येथे भाविकाला झालेल्या गंभीर मारहाणीबाबत या स्तंभात काही दिवसांपूर्वी भाष्य केले होते. दुर्दैवाने दीड महिन्यातच पुन्हा याच मंदिरातील गैरव्यवस्था आणि खासकरून विश्वस्तांचा मनमानी व भ्रष्ट कारभार चर्चेत आल्याने त्याची खबरबात घ्यावी लागते आहे. दर्शनाचा हा काळाबाजार ‘कॅश फॉर दर्शन’ या नावाने सध्या ‘ट्रेंडिंग’ आहे, ज्यात पुरुषोत्तम कडलग नामक विश्वस्त व त्याच्या नातलगांना अटक झाली आहे. दर्शनरांगेत वैतागलेले, मेटाकुटीला आलेले श्रीमंत भाविक हेरायचे, त्यांच्याकडून तीन ते पाच हजार रुपये घेऊन त्यांना अवघ्या काही मिनिटांत देवदर्शन घडवून आणायचे, अशी या गैरकारभाराची ‘मोडस ऑपरेंडी’. विश्वस्तपदी कोणीही असले तरी वर्षानुवर्षे हा काळाबाजार सुरू आहे. त्यामुळे या पदावर जाण्यासाठी अलीकडे बरीच चढाओढ असते. विश्वस्तांची निवड व त्यासाठीच्या कथित व्यवहारांच्या बऱ्याच सुरस कहाण्या चर्चेत असतात. अलीकडे सिंहस्थ कुंभमेळ्याच्या पार्श्वभूमीवर भाविकांचा ओघ वाढल्याने दर्शनाचे ‘रेट कार्ड’ गरम झाले आहे. महत्त्वाची बाब म्हणजे, ज्या दिवशी या विश्वस्ताला अटक झाली, त्या दिवशीसुद्धा काही विश्वस्तांच्या नावे अनेक भाविकांना मागील दाराने प्रवेश दिला गेला, हे विशेष.
आता या घटनेमागील राजकीय किनारही समोर आल्याने आरोप-प्रत्यारोप झडत आहेत. पुरुषोत्तम कडलग हा राष्ट्रवादी शरद पवार गटाचा प्रदेश कार्याध्यक्ष आहे. वारकरी संप्रदायातील घुसखोरीविषयी शरद पवार यांनी केलेल्या विधानावर भाजपचे तुषार भोसले यांनी बरीच आगपाखड केल्यानंतर कडलगने भोसले यांचा समाचार घेतला. याच कडलगने शिंदे सेनेला मदत केल्याने भाजपच्या हातून त्र्यंबकेश्वर नगरपालिका निसटली होती. या सर्वांचा परिपाक म्हणून कडलगभोवती फास आवळल्याचा प्रतिवाद केला जात आहे. हा ‘ट्रॅप’ अन्य विश्वस्तांबाबत का लावला गेला नाही, असाही सवाल उपस्थित होतो आहे.
वस्तुत: दर्शनाचा काळाबाजार हा एकट्या त्र्यंबकेश्वर मंदिरापुरता मर्यादित नाही. देशभरातील अनेक देवळांत कमी-अधिक फरकाने हीच स्थिती दिसते. देवालयांतील व्यवस्थांबाबत अक्षम्य दुर्लक्ष ‘मागील पानावरून पुढे’ याप्रमाणे सुरूच असते. धार्मिक स्थळांचे अर्थकारण जोरात असले तरी तेथे सुविधांची बोंबच असते. ‘पेड दर्शना’च्या नावाखाली पैसेवाल्यांना स्वतंत्र रांग उपलब्ध करून दिली जाते. त्यापेक्षा अधिक पैसे असणाऱ्या ‘सेलिब्रिटीं’ना थेट देवाच्या पायाशी नेले जाते. श्रद्धेच्या बाजारात ही साखळी सगळीकडेच सक्रिय असते. त्याला भाविकांच्या वृत्तीनेही बळ लाभते. श्रद्धा व भक्तीपेक्षा असा पैसा वरचढ ठरणे दुर्दैवी. पैसेवाल्यांच्या देवांची यादीसुद्धा वाढतीच आहे. पैशाने झटपट दर्शन होत असले, तरी देवालयात येण्याचे आत्मिक समाधान मिळत नाही. अशांना देव खरोखरच पावेल का, हा प्रश्नच. त्र्यंबकेश्वरमधील या ‘कॅश फॉर दर्शन’ अध्यायाचा योग्य तो धडा घेऊन इतर देवालयांतील अशा गैरप्रकारांची किमान झाडाझडती घेतली जाईल, काही ठोस धोरण ठरवले जाईल, एवढीच अपेक्षा.
Sampat.thete@timesofindia.com
